Metamorfoses van het Europese historisch besef, 1800-2000

Maart 2015

Al lang wordt erover geklaagd dat het historisch besef taant: de onverschilligheid ten aanzien van de geschiedenis zou groeien, het verleden zou daardoor niet langer (nationale en andere) identiteiten kunnen aanreiken, historische lessen zouden worden vergeten. Het historisch besef kan inderdaad van intensiteit veranderen: er kan meer of minder historisch besef zijn. Maar wezenlijker is dat het ook van karakter kan veranderen. De voorbije twee eeuwen is er inderdaad sprake geweest van een wisselend past relationship.

In dit Standpunt wordt deze geschiedenis gereconstrueerd. Het vertrekpunt is het moderne historisch besef, ontstaan na de breuk van de Franse Revolutie en na de romantische hantises. Het hield een sterk verlangen naar een innige verbondenheid met het verleden in, een verlangen dat later kon worden geradicaliseerd in een streven de samenleving te retraditionaliseren. In de context van de maatschappijkritische projecten van de jaren 1960 en 1970 ontstond daarentegen een historisch besef dat zich vooral liet begrijpen als een jacht op een ‘verkeerd verleden’. Het historisch reveil, dat zich in de decennia daarna in musea, reenactment societies of heritage crusades openbaarde, kon de kloof tussen heden en verleden niet dichten: in het postmoderne historisch besef bleef het verleden een vreemd verleden.

Wat kan in deze context nog de maatschappelijke taak van de historicus zijn, nu er niet langer sprake is van een vanzelfsprekende band tussen heden en verleden? De historicus, zo luidt het in dit essay, moet trachten de historische geletterdheid van zijn lezers te versterken, hen een gevoeligheid trachten bij te brengen voor de eigenaardigheid van de voorbije denk- en levensvormen. Niet innige verbondenheid, maar afstandelijkheid staat daarbij centraal, en het besef dat geschiedenis bovenal verandering is. Dat heeft ook consequenties voor het geschiedenisonderwijs. Dat is geen instrument om actuele politieke of maatschappelijke problemen op te lossen, maar een confrontatie met werelden die bovenal van de onze verschillen.

Download het standpunt hier


Maatschappelijk verantwoord ondernemen

December 2014

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen (MVO) kwam in het tweede decennium van de 21ste eeuw in een nieuwe belangrijke fase. Door schandalen die het bedrijfsleven in een kwaad daglicht zetten, de globalisering van de economie en de enorme uitdagingen op vlak van milieu (klimaat), voelen ondernemers dat zij de 4 P’s (evenwicht tussen prosperity, planet, people, purpose) niet alleen met woorden moeten belijden, maar echt moeten integreren in hun management.

In dit Standpunt wordt in een eerste deel de historische evolutie geschetst van MVO sinds de dagen van de paternalistische “liefdadigheid” in de 19de eeuw. In een tweede deel gaan experts kritisch in op de kenmerken van duurzaam ondernemerschap anno 2015, en in een laatste deel worden captains of industry, academici, onderzoekers en consultants geïnterviewd om hun persoonlijke invulling van MVO toe te lichten en te vertellen wat zij zien als de grote uitdagingen van ondernemingen in de toekomst.

Download het standpunt hier


Informaticawetenschappen in het leerplichtonderwijs

December 2014

Dit standpunt bepleit en beargumenteert de noodzaak om elke jongere een opleiding informaticawetenschappen aan te bieden die toelaat om informaticavaardig te worden. Informaticavaardigheid gaat verder dan louter digitale geletterdheid, en houdt ook in dat de jongere in staat moet zijn computationeel te denken. Computers zijn onmisbaar geworden, zowel in het professionele leven als in de privésfeer. Om de technologische evolutie te kunnen volgen is het van groot belang dat alle jongeren niet alleen de bestaande technologie leren gebruiken, maar ook de onderliggende werking leren begrijpen. Om de technologische evolutie te kunnen sturen, is het nodig dat voldoende jongeren in staat en gemotiveerd zijn om nieuwe technologie te creëren. Om deze doelstellingen te realiseren, dient het onderwijs van de informatica in het leerplichtonderwijs grondig hervormd te worden. In het basis- en secundair onderwijs dient een basisopleiding informaticawetenschappen opgenomen te worden, waarop in specifieke STEM-richtingen voortgebouwd wordt. Een nieuw leerprogramma, goed opgeleide leraars en een goede informatica-infrastructuur zijn broodnodig.

Ons leerplichtonderwijs is de belangrijkste actor om volgende generaties voor te bereiden op het leven, zowel professioneel als privé. De digitalisering van onze maatschappij kan haar voordelen alleen waarmaken als het onderwijs aangepast is aan deze digitale realiteit. Informaticawetenschappen is een autonome wetenschap geworden met haar eigen manier van denken, en haar eigen basisbegrippen, te vergelijken met wiskunde, natuurkunde, en andere wetenschappen, die haar plaats in het onderwijs verdient. Het moet duidelijk zijn dat het hier niet gaat over het onderwijs van de traditionele vakken met de steun van informaticahulpmiddelen maar wel over de informaticawetenschappen zelf als vormend vak.

Meer informatie op de webpagina van dit standpunt.

Download het standpunt hier

Download het standpunt hier


Fiscale autonomie

December 2014

Sinds enkele jaren is het empirisch vergelijkend onderzoek naar de economische effecten van staatkundige decentralisatie op gang gekomen. Veel van de hoge verwachtingen omtrent de gunstige welvaartseffecten die het economisch federalisme heeft gesteld, worden door dit onderzoek niet bevestigd. Deze bijdrage betreft de vraag of het verwerven van fiscale autonomie door deelstaten en lokale overheden tot budgettaire discipline aanspoort. In een onderzoek van 27 OESO-landen, waaronder 7 federaties, over de periode 1995-2009 werd een bescheiden positief budgettair effect van de subnationale fiscale autonomie vastgesteld indien zij een minimumdrempel overschrijdt. Federale dotaties aan subnationale overheden die dit minimum aan fiscale autonomie niet bereiken, leiden blijkbaar niet tot budgettaire laksheid.

Download het standpunt hier


Innovative entrepreneurship via spin-offs of knowledge centres

December 2014

Several think tanks and policy makers uttered their concern about the shrinking number of start-up companies in Flanders. At the same time, however, the number of spin-offs from knowledge centers (universities, colleges, strategic research centers) appears to be rising. Such spin-offs are created mainly in innovative fields such as biotechnology, ICT, energy and environmental technologies, as well as in the services sector.

Clearly, the authorities and the region’s existing industrial networks are important catalysts for the development of spin-offs.

This position paper investigates which extra initiatives could be recommended for the different stakeholders (authorities, education, knowledge centers) to reinforce the positive trend. Indeed, encouraging innovation is a top priority for a region like Flanders, but its valorization is a top priority too.

The first icon downloads the English version, the second icon downloads the Dutch version of the report.

Download het standpunt hier

Download het standpunt hier


Innovatief ondernemerschap via spin-offs van kenniscentra

December 2014

Verschillende denktanks en beleidmakers hebben hun bezorgdheid geuit over het jaar na jaar dalend aantal startende ondernemingen in Vlaanderen. Tegen deze trend in stelt men echter vast dat het aantal nieuwe spin-offs van kenniscentra (universiteiten, hogescholen, strategische onderzoekscentra) stelselmatig toeneemt. Deze spin-offs situeren zich vooral in innovatieve domeinen zoals biotechnologie, ICT, energie- en milieutechnologie en in de dienstensector.

De overheden en het bestaande industriële weefsel van de regio spelen uiteraard een belangrijke rol als katalysator bij de ontwikkeling van deze spin-offs.

In dit standpunt wordt nagegaan welke bijkomende initiatieven de diverse stakeholders (overheden, onderwijs, kenniscentra) kunnen nemen om deze positieve evolutie nog te versterken. Het stimuleren van innovatie is immers een topprioriteit voor een regio als Vlaanderen.

Via het eerste icoontje kan de Nederlandstalige versie gedownload worden, via het tweede de Engelstalige versie van het rapport.

Download het standpunt hier

Download het standpunt hier


Medische technologie

November 2014

Gezondheidstechnologie is voor de World Health Organization (WHO) van het hoogste belang voor het tot stand komen van stabiele en duurzame mondiale gezondheidssystemen. Medische technologie omvat de toepassing van wetenschappelijke kennis en technieken in het brede domein van de gezondheidszorg. In dit Standpunt echter werd de focus bewust beperkt tot ‘medical devices’, zoals bv. medische beeldvorming, implantaten, sensoren, etc. Medical devices hebben tot doel behandelingen te optimaliseren, de patiënt meer comfort te geven en finaal uiteraard levens te redden.

Opdat Belgische bedrijven en start-ups een leidende rol zouden kunnen spelen in deze sector, pleiten de auteurs van dit Standpunt voor de oprichting van een uniek platform (MedTechplatform Flanders en MedTech.be innovatieconsortium) waar overheid, industrie, onderzoekswereld en ziekenhuissector met elkaar in overleg kunnen treden. Een geïntegreerde aanpak en een efficiënte dialoog tussen deze stakeholders, waarbij het belang van de patiënt centraal wordt gesteld, zijn immers basisvoorwaarden voor succes.

U kunt het rapport downloaden via onderstaande icoontjes: het bovenste voor de tekst van het standpunt, het onderste voor de bijhorende appendix.

Download het standpunt hier

Download het standpunt hier


Voor een verantwoord beheer van ons kunstpatrimonium

Oktober 2014

Sedert de jaren 1960 hebben er zich ingrijpende veranderingen voorgedaan in de museumwereld. De musea, in oorsprong conservatieve instituties, transformeerden zich tot dynamische ondernemingen gericht op massacommunicatie en -consumptie. Zij gingen met elkaar wereldwijd samenwerkingsverbanden aan om door onderlinge uitwisseling grootse en wervende tentoonstellingen op te zetten – megashows die niet alleen in de betrokken musea maar ook op andere plekken in diverse landen en continenten aan het publiek worden vertoond. Deze evenementen, die naar verluidt opgezet worden met nobele intenties zoals de democratisering van de kunst en de onderlinge verstandhouding tussen de naties, komen in feite voornamelijk neer op een mercantiele exploitatie van de kunstwerken. Het is een soort ruilverkeer waarbij de kunstwerken, en niet in het minst de topwerken die tot het beste behoren van wat de diverse culturen hebben voortgebracht, voortdurend aan zware risico’s worden blootgesteld. Oude meesterwerken zijn hoegenaamd niet bestand tegen het transport dat de uitwisseling tussen de musea impliceert. Beschadigingen aan oude schilderijen zijn in feite onherstelbaar. De beste restauratie kan niet meer zijn dan een geslaagde prothese. Vandaar dat wij pleiten voor een totaal verbod op de uitwisseling en het transport van oude meesterwerken, en voor een radicaal conservatief museumbeleid.

Download het standpunt hier


Jeugdwerkloosheid

Juli 2014

Het standpunt Jeugdwerkloosheid is het sluitstuk van het eerste Denkersprogramma van de KVAB en bevat een aantal beleidsaanbevelingen en kritische reflecties omtrent de problematiek Jeugdwerkloosheid.

Download het standpunt hier


Dreigende metaalschaarste?

April 2014

Alle grondstoffen zijn eindig, in het bijzonder ook die van de metalen. Dat hebben de alarmkreten in de wereldpers aangetoond, nadat China in 2010 een embargo op de uitvoer van de zgn. zeldzame aardmetalen had ingesteld. Het was bekend dat de vraag naar de meeste metalen vanaf de industriële revolutie, zij het met periodische schommelingen, continu was toegenomen. Maar de relatieve toename voor de zgn. "basismetalen" zoals ijzer, koper en aluminium, blijft nog bescheiden in vergelijking met de relatieve toename van de vraag naar zgn. "technologiemetalen" tijdens de voorbije decennia.

Maar er zijn nog andere technologiemetalen dan de zeldzame aardmetalen. Zo zit Neodymium zowel in de magneten van de microfoon van je smartphone als in de magneten van een windmolengenerator, Europium in je TV-scherm, Gallium in LED-lampen, Indium in de nieuwste zonnepanelen, etc... Weinigen kennen deze exotische elementen maar ironisch genoeg zijn het elementen die in belangrijke mate ons leven in de 21e eeuw zullen bepalen.

Daarom is het belangrijk aandacht te hebben voor een dreigend schaarsteprobleem, zeker in een Europese en Vlaamse omgeving, waar wij niet over de noodzakelijke grondstoffen beschikken. Zal de ontginning van deze "metalen" spoedig een grens bereiken? Zullen de "kritieke" metalen voor ons steeds voldoende toegankelijk blijven? Zullen er binnenkort conflicten over ontstaan?

U kunt het rapport downloaden door onderstaande icoontjes te klikken, het bovenste voor de tekst van het standpunt, het onderste voor de appendices die erbij horen.

Download het standpunt hier

Download het standpunt hier


1 / 5